Erhan Erden SEyitgazi Belediye Başkan Adayı


Dunning-Kruger ve İmposter Sendromu: Az Bilen Neden Emin, Çok Bilen Neden Şüphede?

Dunning-Kruger ve İmposter Sendromu: Az Bilen Neden Emin, Çok Bilen Neden Şüphede?
Dunning-Kruger ve İmposter Sendromu: Az Bilen Neden Emin, Çok Bilen Neden Şüphede?
20 Kasım 2026 Cuma Okuma 52

Az bilen kişinin kendinden emin, çok bilen kişinin ise şüpheli olması, psikolojide iki kavramla açıklanır: Dunning-Kruger etkisi ve imposter sendromu. Dunning-Kruger etkisi, bir alanda yetersiz olan kişilerin kendi yeterliliklerini olduğundan yüksek değerlendirme eğilimidir. İmposter sendromu ise başarılı kişilerin başarılarını şansa bağlayıp kendilerini yetersiz ve "sahtekâr" gibi hissetmesidir.

Az bilen kişinin kendinden emin, çok bilen kişinin ise şüpheli olması, psikolojide iki kavramla açıklanır: Dunning-Kruger etkisi ve imposter sendromu. Dunning-Kruger etkisi, bir alanda yetersiz olan kişilerin kendi yeterliliklerini olduğundan yüksek değerlendirme eğilimidir. İmposter sendromu ise başarılı kişilerin başarılarını şansa bağlayıp kendilerini yetersiz ve "sahtekâr" gibi hissetmesidir.

Filozof Bertrand Russell, 1933 tarihli bir yazısında aptalların kendinden fazlasıyla emin, zekilerin ise şüpheyle dolu olduğunu yazmıştır. Gözlem bugün de güncelliğini korumuş; Eskişehir psikolog görüşmelerinde de "Aslında o kadar iyi değilim, bir gün anlaşılacak" düşüncesi, özgüvene dair sık dile getirilen ifadeler arasına girmiştir.

Yazının devamında Dunning-Kruger etkisinin ve imposter sendromunun ne olduğunu, iki kavrama dair araştırma bulgularını ve aralarındaki farkı bulabilirsiniz.

Dunning-Kruger Etkisi Nedir?

Dunning-Kruger etkisi, bir alanda bilgi ve becerisi yetersiz olan kişilerin kendi performanslarını olduğundan yüksek değerlendirmesini anlatan bilişsel bir yanılgıdır. Kavram, sosyal psikologlar Justin Kruger ve David Dunning'in 1999 yılında yayımladığı araştırmayla literatüre girmiştir.

Araştırmacıların makalelerinde yer verdiği ilham kaynağı, 1995 yılında ABD'nin Pittsburgh kentinde yaşanan bir soygundur. McArthur Wheeler adlı bir adam, yüzünü hiç gizlemeden iki bankayı soymuş ve birkaç ay sonra güvenlik kamerası görüntüleri sayesinde yakalanmıştır.

Wheeler, yüzüne limon suyu sürdüğü için kameralarda görünmeyeceğine inanmıştır. Limon suyunun görünmez mürekkep olarak kullanılabildiğini bilen Wheeler, aynı etkinin yüzü için de geçerli olacağını düşünmüştür. Kruger ve Dunning'in sorusu da buradan doğmuştur: İnsanlar, yetersizliklerinin ne ölçüde farkındadır?

Kruger ve Dunning'in 1999 Araştırması Ne Gösterdi?

Kruger ve Dunning'in araştırması, bir alanda en düşük performansı gösteren kişilerin kendi performanslarını en çok abartan grup olduğunu göstermiştir. Araştırmacılar, Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayımlanan çalışmalarında Cornell öğrencilerini mizah, mantıksal akıl yürütme ve İngilizce dil bilgisi alanlarında test etmiştir.

Öğrencilerden ayrıca kendi performanslarını tahmin etmeleri istenmiştir. Araştırmanın öne çıkan bulguları şu şekildedir:

  • Gerçek Performans: En düşük çeyrekte yer alan katılımcılar, ortalama olarak yüzde 12'lik dilime denk gelen bir performans göstermiştir.

  • Tahmin Edilen Performans: Aynı katılımcılar kendilerini yüzde 62'lik dilimde, yani ortalamanın üzerinde değerlendirmiştir.

  • Eğitimin Etkisi: Katılımcıların becerileri geliştirildiğinde, kendi sınırlarını fark etmeleri kolaylaşmış ve öz değerlendirmeleri daha gerçekçi hale gelmiştir.

Kruger ve Dunning, söz konusu çelişkiyi "çifte yük" ile açıklamıştır. Bir konuda iyi performans göstermek için gereken bilgi, o performansı doğru değerlendirmek için de gereklidir. Dolayısıyla bilgi eksikliği, kişinin kendi hatalarını fark etmesini de zorlaştırır.

Etkinin genel zekâdan çok belirli bir alandaki bilgi ve beceriyle ilgili olduğunu da belirtmek gerekir. Araştırmanın mizah, mantık ve dil bilgisi gibi farklı alanlarda yürütülmesi de söz konusu durumu yansıtır; bir kişi bir alanda kendini gerçekçi biçimde değerlendirirken başka bir alanda yeterliliğini olduğundan yüksek algılayabilir.

Dunning-Kruger Etkisi Tartışmaları

Dunning-Kruger etkisi yaygın biçimde bilinse de etkinin büyüklüğü bilim dünyasında tartışma konusudur. Gignac ve Zajenkowski, 2020 yılında Intelligence dergisinde yayımlanan çalışmalarında 929 katılımcının verisini farklı istatistiksel yöntemlerle yeniden ele almıştır. Araştırmacılar, etkinin bir ölçüde var olabileceğini ancak daha önce bildirilenden çok daha küçük olduğunu öne sürmüştür.

İmposter Sendromu Nedir?

İmposter sendromu, başarılı olduğu halde başarılarını şansa, tesadüflere ya da başkalarını yanıltmasına bağlayan kişinin kendini yetersiz ve "sahtekâr" gibi hissetmesidir. Kavram, psikologlar Pauline Clance ve Suzanne Imes'in 1978 yılında yayımladığı makaleyle literatüre girmiştir.

Clance ve Imes, akademik ve mesleki açıdan başarılı 150'den fazla kadınla yürüttükleri klinik çalışmalara dayanan gözlemlerini paylaşmıştır. Araştırmacılar, akademik dereceler ve başarılar gibi somut göstergelerin bile söz konusu kadınların inançlarını değiştirmeye yetmediğini gözlemlemiş ve deneyimi "imposter (sahtekâr) fenomeni" olarak adlandırmıştır.

Kavram, gündelik dilde "sendrom" olarak anılsa da resmi bir sınıflandırma başlığı değildir; bir deneyim örüntüsünü ifade eder. Sonraki yıllarda yapılan çalışmalar ise deneyimin kadınlarla sınırlı olmadığını, farklı cinsiyet ve yaş gruplarında da görüldüğünü ortaya koymuştur.

Yeterlilik algısı, gündelik hayatta da sıkça karşılaşılan bir başlıktır. Eskişehir psikolog değerlendirmelerinde de özellikle üniversite öğrencileri ve kariyerinin başındaki genç yetişkinlerde başarıya yüklenen anlam, sık ele alınan konular arasında yer almıştır.

İmposter Sendromu Ne Kadar Yaygındır?

İmposter sendromunun görülme oranı, araştırmalarda kullanılan ölçeğe göre yüzde 9 ile yüzde 82 arasında değişir. Bravata ve arkadaşlarının 2020 yılında Journal of General Internal Medicine dergisinde yayımlanan sistematik incelemesi, 62 çalışmayı ve 14 binden fazla katılımcıyı kapsamıştır. İncelemenin öne çıkan bulguları şunlardır:

  • Geniş Oran Aralığı: Görülme oranı, kullanılan ölçeğe ve kesme puanına göre büyük farklılık göstermiştir.

  • Cinsiyet ve Yaş: Deneyim, hem kadınlarda hem erkeklerde ve farklı yaş gruplarında yaygın olarak görülmüştür.

  • İş Hayatına Yansımaları: İmposter deneyimleri, iş performansı, iş doyumu ve tükenmişlik hissiyle ilişkili bulunmuştur.

Dunning-Kruger Etkisi ile İmposter Sendromu Arasındaki Fark Nedir?

Dunning-Kruger etkisi kişinin yeterliliğini olduğundan yüksek, imposter sendromu ise olduğundan düşük değerlendirmesini anlatır. İki kavram arasındaki temel farklar şu şekildedir:

  • Yön: Dunning-Kruger etkisinde öz değerlendirme gerçek performansın üzerindedir; imposter sendromunda ise altındadır.

  • Kimde Görülür: Dunning-Kruger etkisi bir alanda düşük performans gösteren kişilerde, imposter sendromu ise başarılı kişilerde öne çıkar.

  • Başarıya Bakış: Dunning-Kruger etkisinde kişi yetersizliğini fark etmez; imposter sendromunda ise başarısını kendi yeterliliğine bağlamaz.

İlk bakışta birbirinin zıttı gibi görünen iki kavram, aslında aynı soruya işaret eder: İnsan, kendi yeterliliğini ne kadar doğru değerlendirebilir? Psikolojide "üst biliş" olarak adlandırılan, kişinin kendi düşünme süreçlerini izleme becerisi tam da burada devreye girer.

Bilgi arttıkça bilinmeyen alanların farkına varmak da kolaylaşır. Bir konuya derinlemesine çalışan kişi, alanın ne kadar geniş olduğunu gördükçe kendi bilgisini daha küçük algılayabilir.

İmposter Hissi Nereden Kaynaklanır?

İmposter hissinin kaynakları arasında erken dönem aile dinamikleri ve toplumsal rol beklentileri öne çıkar. Clance ve Imes, deneyimi söz konusu iki etkenle ilişkilendirmiştir. İmposter hissini besleyebilecek başlıca etkenler şunlardır:

  • Aile Dinamikleri: Çocuklukta aile içinde üstlenilen roller ve etiketler, kişinin yetişkinlikte başarıyı nasıl yorumladığını etkileyebilir.

  • Toplumsal Rol Beklentileri: Kişiye yüklenen beklentiler, başarının kendi emeğine mi yoksa dış etkenlere mi bağlanacağını şekillendirebilir.

  • Zahmetsiz Başarı Beklentisi: Her şeyi kolayca başarması beklenen biri, zorlandığı anlarda kendini yetersiz hissedebilir.

  • Sosyal Karşılaştırma: Sosyal medyada başkalarının başarı anlarını sürekli görmek, kişinin kendi tereddütlerini başkalarının yalnızca vitrindeki görüntüsüyle kıyaslamasına yol açabilir.

Her iki kavram da kendini değerlendirmenin sanıldığı kadar kolay olmadığını göstermiştir. Kimi zaman fazla emin olmak, kimi zaman da fazla şüphe duymak, kişinin gerçek yeterliliğini görmesini zorlaştırabilir. Kişinin başarıya hangi anlamı yüklediği, Eskişehir klinik psikolog görüşmelerinde de özgüven ve öz değerlendirme süreçleriyle birlikte ele alınan başlıklardan biridir.

Yasal Bilgilendirme: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Herhangi bir tanı, teşhis ya da tedavi niteliği taşımaz.

Kaynakça

Russell, B. (1933). The Triumph of Stupidity. Mortals and Others: Bertrand Russell's American Essays, 1931–1935, Cilt 2 içinde.

Kruger, J. ve Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134.

Gignac, G. E. ve Zajenkowski, M. (2020). The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artefact: Valid approaches to testing the hypothesis with individual differences data. Intelligence, 80, 101449.

Clance, P. R. ve Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 15(3).

Bravata, D. M., Watts, S. A., Keefer, A. L. ve diğerleri (2020). Prevalence, predictors, and treatment of impostor syndrome: A systematic review. Journal of General Internal Medicine, 35(4), 1252–1275.



Gönderen: haber



YORUM YAZ
Bu habere yorumlar

Sağlık

Prof. Dr. Tayfun Uzbay’dan Zayıflama İğnesi Uyarısı: “Körlük Genellemesi Doğru Değil Ama NAION Riski Dikkate Alınmalı”
Prof. Dr. Tayfun Uzbay’dan Zayıflama İğnesi Uyarısı: “Körlük Genellemesi Doğru Değil Ama NAION Riski Dikkate Alınmalı”
Antalya’da Kritik Gıda Güvenliği Paneli: Spekülatif Açıklamalar Toplum Sağlığını ve Ekonomiyi Tehdit Ediyor
Antalya’da Kritik Gıda Güvenliği Paneli: Spekülatif Açıklamalar Toplum Sağlığını ve Ekonomiyi Tehdit Ediyor
Dunning-Kruger ve İmposter Sendromu: Az Bilen Neden Emin, Çok Bilen Neden Şüphede?
Dunning-Kruger ve İmposter Sendromu: Az Bilen Neden Emin, Çok Bilen Neden Şüphede?
Ağız ve Diş Sağlığının Temeli Çocuklukta Atılıyor: Eskişehir Genelinde 52 Bin Öğrenci Hedefleniyor
Ağız ve Diş Sağlığının Temeli Çocuklukta Atılıyor: Eskişehir Genelinde 52 Bin Öğrenci Hedefleniyor
İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici ve Başhekim Prof. Dr. Mustafa Cem Algın Ailelerle Buluştu
İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Yaşar Bildirici ve Başhekim Prof. Dr. Mustafa Cem Algın Ailelerle Buluştu
Sinsi Tehlike Tip 2 Diyabet: Belirti Vermeden Yıllarca İlerleyebiliyor
Sinsi Tehlike Tip 2 Diyabet: Belirti Vermeden Yıllarca İlerleyebiliyor
Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü’nden Hayati Eğitim: Araç Hâkimiyeti ve Manevra Kabiliyeti Geliştirildi
Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü’nden Hayati Eğitim: Araç Hâkimiyeti ve Manevra Kabiliyeti Geliştirildi
Başhekim Dr. Öğr. Üyesi Gamze Akın Mumcu ve Sağlık Çalışanları Diyabet İçin Sahada!
Başhekim Dr. Öğr. Üyesi Gamze Akın Mumcu ve Sağlık Çalışanları Diyabet İçin Sahada!
Uzm. Dr. M. Levent Safali Uyardı: "Zatürre Belirtilerini Sıradan Bir Soğuk Algınlığıyla Karıştırmayın"
Uzm. Dr. M. Levent Safali Uyardı: "Zatürre Belirtilerini Sıradan Bir Soğuk Algınlığıyla Karıştırmayın"
3-4 Ayda Bir Gözlük Numaranız Değişiyorsa Dikkat: Kan Şekeriniz Gözlerinizi Tehdit Ediyor Olabilir!
3-4 Ayda Bir Gözlük Numaranız Değişiyorsa Dikkat: Kan Şekeriniz Gözlerinizi Tehdit Ediyor Olabilir!
Genler Kader Değil: Tip 2 Diyabetten Korunmanın ve Erken Teşhisin Yolları
Genler Kader Değil: Tip 2 Diyabetten Korunmanın ve Erken Teşhisin Yolları
Her Köpüklü İdrar Hastalık Anlamına mı Geliyor? İşte Böbreklerde Protein Kaçağı Belirtileri
Her Köpüklü İdrar Hastalık Anlamına mı Geliyor? İşte Böbreklerde Protein Kaçağı Belirtileri
Diyabet Yönetimi Sadece İlaç Değil: Beslenmeden Uykuya Kan Şekerini Dengeleyen Yöntemler
Diyabet Yönetimi Sadece İlaç Değil: Beslenmeden Uykuya Kan Şekerini Dengeleyen Yöntemler
Akciğer Kanseri Ve Tüberkülozla Karışabiliyor: Zatürre Riski Sonbaharda Neden Artıyor?
Akciğer Kanseri Ve Tüberkülozla Karışabiliyor: Zatürre Riski Sonbaharda Neden Artıyor?
Sağlık Yönetimi Sahada: Doç. Dr. Yaşar Bildirici Sağlık Çalışanları Ve Hastalarla Buluştu
Sağlık Yönetimi Sahada: Doç. Dr. Yaşar Bildirici Sağlık Çalışanları Ve Hastalarla Buluştu
Hayırsever Ahmet Özsoy’dan Tepebaşı’na Anlamlı Destek: Aile Sağlığı Merkezi Ve Dispanser Geliyor
Hayırsever Ahmet Özsoy’dan Tepebaşı’na Anlamlı Destek: Aile Sağlığı Merkezi Ve Dispanser Geliyor
İl Müftüsü Muharrem Gül’den Organ Bağışına Dini ve İnsani Destek: "Bir Bağış, Bir Umut, Bir Hayat!"
İl Müftüsü Muharrem Gül’den Organ Bağışına Dini ve İnsani Destek: "Bir Bağış, Bir Umut, Bir Hayat!"
Grip Ve Hareketsizlik Kalbin Düşmanı: Prof. Dr. Bekir Sıtkı Cebeci’den 9 Önemli Tavsiye
Grip Ve Hareketsizlik Kalbin Düşmanı: Prof. Dr. Bekir Sıtkı Cebeci’den 9 Önemli Tavsiye
İl Sağlık Müdürü Yaşar Bildirici’den Çağrı: "Bir Bağış Bir Hayatı Yeniden Başlatabilir"
İl Sağlık Müdürü Yaşar Bildirici’den Çağrı: "Bir Bağış Bir Hayatı Yeniden Başlatabilir"
Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü Duyurdu: 5 Genel Poliklinikle Akşam Vardiyası Başladı
Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü Duyurdu: 5 Genel Poliklinikle Akşam Vardiyası Başladı
Miktar Değil Niteliğe Bakın: Mikro Besin Eksikliği ’Gizli Açlık’ Yaratıyor
Miktar Değil Niteliğe Bakın: Mikro Besin Eksikliği ’Gizli Açlık’ Yaratıyor
Elleriniz Kilitleniyor Veya Gece Ağrıyla Uyanıyorsanız Dikkat: İşte El Sağlığını Koruyacak 7 Altın Öneri
Elleriniz Kilitleniyor Veya Gece Ağrıyla Uyanıyorsanız Dikkat: İşte El Sağlığını Koruyacak 7 Altın Öneri
Sağlık Müdürü Bildirici Ve İl Müftüsü Gül’den Hayati Çağrı: "Bir Bağış, Bir Umut, Bir Hayat!"
Sağlık Müdürü Bildirici Ve İl Müftüsü Gül’den Hayati Çağrı: "Bir Bağış, Bir Umut, Bir Hayat!"
Sonbahar-Kış Enfeksiyonlarına Karşı Bütünsel Kalkan
Sonbahar-Kış Enfeksiyonlarına Karşı Bütünsel Kalkan
Ailede Kanser Yok Diye Mamografi İhmal Edilmemeli
Ailede Kanser Yok Diye Mamografi İhmal Edilmemeli
 Uzun Süreli Emzik ve Parmak Emme Alışkanlığı Çene Yapısını Bozuyor
Uzun Süreli Emzik ve Parmak Emme Alışkanlığı Çene Yapısını Bozuyor
3-9 Kasım Organ Bağışı Haftası: Eskişehir’de Yaşama Umut Olacak Bilgilendirme Çalışması
3-9 Kasım Organ Bağışı Haftası: Eskişehir’de Yaşama Umut Olacak Bilgilendirme Çalışması
Stresi Yenmek İçin Büyük Değişikliklere Gerek Yok!
Stresi Yenmek İçin Büyük Değişikliklere Gerek Yok!
Kritik Uyarı: "Grip Belirtileri Başladığında Hekime Başvurun"
Kritik Uyarı: "Grip Belirtileri Başladığında Hekime Başvurun"
10 Bin Adım Efsanesi Çöktü mü? Günde 7 Bin Adım da Sağlık İçin Anlamlı
10 Bin Adım Efsanesi Çöktü mü? Günde 7 Bin Adım da Sağlık İçin Anlamlı
Dijital Şiddet Oyunları Ve Akran Zorbalığı Tehlikesi: Çocukları Şiddete İten Risk Faktörleri Neler?
Dijital Şiddet Oyunları Ve Akran Zorbalığı Tehlikesi: Çocukları Şiddete İten Risk Faktörleri Neler?
Şehir Hastanesi’nde Üst Düzey Atama: Prof. Dr. Mustafa Cem Algın Başhekimlik Koltuğunda
Şehir Hastanesi’nde Üst Düzey Atama: Prof. Dr. Mustafa Cem Algın Başhekimlik Koltuğunda
Doç. Dr. Yaşar Bildirici, Nobel Ödüllü Aziz Sancar Ve BioNTech Kurucularıyla Bir Araya Geldi
Doç. Dr. Yaşar Bildirici, Nobel Ödüllü Aziz Sancar Ve BioNTech Kurucularıyla Bir Araya Geldi
Boyunda Şişlik Ve Ses Değişikliğine Dikkat! Prof. Dr. Şefika Burçak Polat Anlattı
Boyunda Şişlik Ve Ses Değişikliğine Dikkat! Prof. Dr. Şefika Burçak Polat Anlattı
Yalnızlık Antisosyal Davranışları Ve Siber Suçları Körüklüyor
Yalnızlık Antisosyal Davranışları Ve Siber Suçları Körüklüyor
Acıbadem Altunizade Hastanesi’nden Kanser Uyarısı: Elektronik Sigarada Sinsi Tehlike
Acıbadem Altunizade Hastanesi’nden Kanser Uyarısı: Elektronik Sigarada Sinsi Tehlike
Tok Olsanız Bile Yeme İsteği Geliyorsa Dikkat: Hedonik Açlık Kısır Döngüye Dönüşebilir
Tok Olsanız Bile Yeme İsteği Geliyorsa Dikkat: Hedonik Açlık Kısır Döngüye Dönüşebilir
Akşam Saatlerinde Sağlık Hizmeti: Eskişehir’de Mesai Dışı Poliklinik Veren Hastaneler
Akşam Saatlerinde Sağlık Hizmeti: Eskişehir’de Mesai Dışı Poliklinik Veren Hastaneler
Bakan Memişoğlu’ndan Araştırmacı ve Girişimcilere Çağrı: "Fikri Olana Kapımız Açık"
Bakan Memişoğlu’ndan Araştırmacı ve Girişimcilere Çağrı: "Fikri Olana Kapımız Açık"
Tamamen Kör Olsalar Bile Göremediklerini Reddediyorlar: Anton Sendromu Nedir?
Tamamen Kör Olsalar Bile Göremediklerini Reddediyorlar: Anton Sendromu Nedir?
Genç Yaşta Kalp Krizi Alarmı: Elektronik Sigara Ve Stres Damarları Zehirliyor
Genç Yaşta Kalp Krizi Alarmı: Elektronik Sigara Ve Stres Damarları Zehirliyor
Mevsim Değişiminde Kalp Sağlığına Dikkat: Tempolu Yürüyüş Ve Balık Tüketimi Önemli
Mevsim Değişiminde Kalp Sağlığına Dikkat: Tempolu Yürüyüş Ve Balık Tüketimi Önemli

Bunlar da ilginizi çekebilir