Eskişehir Halkı Soruyor: "Vatandaşı Belediyenin Tahsilat Elemanı Gibi Çalıştıran Bu Sistem Kimin Aklının Ürünü?"

Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi’nin (ESKİ) "Sudan Hızlı Teknoloji" sloganıyla hayata geçirdiği yeni online su yükleme sistemi, kentte tartışmaların odağı haline geldi. Milyonlarca liralık Ar-Ge ve sayaç değişim bütçesine rağmen sistemin vatandaşa pratiklik yerine ek donanım zorunluluğu, bodrum katlarında kart okutma eziyeti ve kullanıcı deneyimi fiyaskosu getirdiği ifade edildi.

ESKİŞEHİR’DE "SUDAN HIZLI" DİJİTAL FİYASKO: HARCANAN MİLYONLAR, DEĞİŞEN SAYAÇLAR VE DEĞİŞMEYEN ÇİLE

Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi’nin (ESKİ) büyük reklamlar ve "Sudan Hızlı Teknoloji" sloganıyla duyurduğu yeni online su yükleme sistemi, kent genelinde hayal kırıklığı ve tepkiyle karşılandı. Ar-Ge çalışmaları adı altında harcanan milyonlarca liraya ve çöpe atılan eski sayaçlara rağmen gelinen noktanın, kamu kaynaklarının verimsiz kullanımı tartışmalarını beraberinde getirdiği belirtiliyor.

Eskişehir halkı, şebeke suyunun yüksek sertlik derecesi nedeniyle yıllardır içme suyunu damacana veya Kalabak suyu ile karşılamak zorunda kalırken; bir de su yükleme sürecinde yaşanan teknik ve fiziki engellerle mücadele etmek zorunda kalmaktan şikayetçi.

AKIL TUTULMASI: "NEDEN KART DEĞİŞtİRİLMEDİ DE SAYAÇLAR ÇÖPE ATILDI?"

Sistemin teknik altyapısı incelendiğinde en çok dikkat çeken hususlardan biri, sürecin hâlâ fiziksel kart temaslı yürütülüyor olması. Yeni sistemin temel mekanizması, telefondaki NFC (Yakın Alan İletişimi) özelliğiyle karta bakiye aktarılmasına dayanıyor.

Eleştirilerin odak noktasındaki temel soru ise oldukça net:

• Madem işin sonunda yükleme yine kartla ve fiziksel temasla yapılacaktı; neden milyonlarca liralık bütçe harcanarak eski sayaçlar çöpe atıldı ve yenileri üretildi?

Mevcut sayaçların çipli yuvalarına dokunulmadan, yalnızca eski kartların NFC özellikli (hem temaslı hem temassız çalışan hibrit) yeni kartlarla değiştirilmesinin fazlasıyla yeterli olabileceği ifade ediliyor. Bu sayede ne sayaç maliyeti oluşacak, ne Ar-Ge adı altında devasa bütçeler harcanacak ne de tonlarca elektronik atık ortaya çıkacaktı.

"SUDAN HIZLI" SİSTEMİN GETİRDİĞİ ADIM ADIM EZİYETLER

ESKİ’nin "hız" iddiasıyla sunduğu uygulamanın vatandaşa sahada yarattığı zorluklar başlıklar halinde şöyle sıralandı:

• Mobil Cihaz ve Donanım Mahkumiyeti: Gerçek online altyapılarda internete bağlı herhangi bir bilgisayar veya tablet üzerinden web sitesine girilip saniyeler içinde su yüklenebilirken; ESKİ sisteminde mutlaka NFC/Bluetooth destekli bir akıllı telefon kullanma zorunluluğu bulunuyor.

• iOS Kullananlara Aparat Cezası: Apple (iOS) cihaz kullanan vatandaşlar, güvenlik kısıtlamaları nedeniyle su yükleyebilmek için yanlarında belediyenin vereceği ekstra bluetooth aparatını taşımak ve telefonla eşleştirmek zorunda bırakılıyor.

• Android’de NFC Kumarı: Android kullanıcıları her telefonda stabil çalışmayan NFC antenleriyle kartı eşleştirmeye çalışırken vakit kaybediyor; eski veya NFC özelliği olmayan telefonlar ise sistem dışı kalıyor.

• Bodrum Katlarında Işık Arama İşkencesi: Özellikle merkez mahallelerdeki eski binalarda su sayaçlarının daire kapılarında değil, binaların zifiri karanlık alt katlarında ve bodrumlarında bulunması süreci zorlaştırıyor. Vatandaş suyunun bittiğini evde sular kesilince anlayacak; elinde telefon, aparat ve fenerle bodruma inip kart okutmaya çalışacak.

GERÇEK "ONLİNE" SİSTEMLER VS. ESKİŞEHİR'İN SİSTEMİ

Vizyoner belediyelerin yıllardır kullandığı akıllı sistemler ile Eskişehir’in yeni uygulaması arasındaki farklar, harcanan bütçenin verimliliğini gözler önüne seriyor:

HAZIR SİSTEMLER VARKEN BU İNAT NEDEN?

Türkiye’de ve dünyada rüştünü ispatlamış, binlerce hanede sorunsuz çalışan hazır IoT (Nesnelerin İnterneti) tabanlı akıllı sayaç sistemleri yer almasına rağmen, ESKİ’nin sıfırdan "Ar-Ge" adıyla yola çıkması kamu kaynaklarının boşa harcandığı yönündeki eleştirileri artırıyor.

Eskişehir halkı şimdi yetkililerden şu kritik soruların yanıtını bekliyor:

1. Musluğundan içilebilir su akıtılamayan vatandaş için harcanan bu fahiş Ar-Ge ve sayaç değişim bütçeleri kimin cebinden çıktı?

2. Dünyada teknoloji bu kadar ilerlemişken, vatandaşı bilgisayar kolaylığından mahrum bırakıp bodrum katlarında aparatla sayaç aramaya mahkum eden bir sisteme "Sudan Hızlı" demek Eskişehirlilerin aklıyla alay etmek değil midir?

Sudan Hızlı Teknolojinin Çalışma Şekli:

Önce play store ya da app storedan Eski'nin uygulamasını indireceksiniz. Sonra Edevlet girişi ile doğrulama yaparak üye girişi yapacaksınız. Bilgilerinizi konrol ettikten sonra online bakiye yükleme yapacaksanız. Ardından NFC özellikle yeni kartınızı  telefonunuza dokundurarak bakiyenizi karta aktaracaksanız. Sonra kartı yeni sayaçtaki NFC noktasına değirecek ve alttaki butona basarak bakiyenizi aktarakcasınız. 

Andoroid kullanıyorsanız kartı resimdeki gibi telefonunuzun NFC alanına dokundararak aktarım yapacaksınız. 

Eğer İOS Apple kullanıcısı iseniz ESKİ tarafından verilen anahtarı telefonunuza bağlayacaksanız. Telefonnuza bağlantıyı sağladığınız cihazın NFC noktasına kartı dokundurarak bakiye yükleme işlemini yapacaksınız. 

Telefonunuz aracılığıyla yaptığınız aktarımdan sonra su kartınızı yeni sayaçtaki NFC anahtarına temas ettirerek aşağıdaki butona basarak kartınızdaki bakiyeyi sayaça yükleyeceksiniz. 

"KOSKOCA İDAREDE DUAL-INTERFACE TEKNOLOJİSİNİ BİLEN YOK MU?"

Uzmanlar, ESKİ'nin "yeni sayaç üretmek zorundaydık" savunmasının teknik olarak hiçbir geçerliliği olmadığını vurguluyor. Bugün dünya genelinde banka kartlarında ve toplu taşıma kartlarında (ISO/IEC 7816 ve 14443 standartlarında) kullanılan "Dual-Interface" (Çift Arayüzlü) veya "Hibrit" kart teknolojisi, eski sayaçları çöpe atmadan bu sorunu çözebiliyordu. Kartın içine yerleştirilecek birkaç sentlik bir NFC anteni sayesinde, vatandaş telefonundan karta temassız yükleme yapabilir, aynı kartı evindeki eski sayacın yuvasına takarak suyunu aktif edebilirdi. Nitekim Ankara Büyükşehir Belediyesi (ASKİ) benzer bir sistemi sadece kartları modernize ederek hayata geçirirken, Eskişehir ESKİ'nin tıkır tıkır çalışan sayaçları hurdaya ayırıp sıfırdan sayaç üretmeye kalkması, Ar-Ge bütçelerinin nasıl vizyonsuzca harcandığını gözler önüne seriyor.

• Teknik Kanıt: Bu kartların içinde tek bir akıllı çip yer alır. Bu tek çip hem kartın dışındaki sarı metal temas noktalarına (eski sayaçların okuduğu kısım) bağlıdır hem de kartın plastik gövdesinin içine gömülmüş gizli bir NFC antenine bağlıdır. 
• Nasıl Çalışır?: Vatandaş kartı telefonuna dokundurduğunda telefon içindeki NFC anteniyle çipe bağlanır ve parayı yükler. Vatandaş aynı kartı götürüp evindeki eski mekanik/çipli sayacın yuvasına taktığında, sayaç kartın dışındaki metal pinlere dokunarak içindeki aynı veriyi okur. 
• Sonuç: Sayacı değiştirmeye teknik olarak sıfır ihtiyaç vardır. Bugün cebimizdeki tüm banka kartları bu mantıkla çalışır; isterseniz pos cihazına sokarsınız (temaslı), isterseniz temassız okutursunuz (NFC). 

• Teknik Kanıt: Hibrit kartların içinde birbirinden tamamen bağımsız iki ayrı çip bulunur. Kartın üstündeki çip eski sayacın dilinden konuşmaya devam ederken, kartın içine gömülen ikinci bağımsız çip (Örn: NXP MIFARE veya DESFire) sadece telefonun ve NFC'nin dilinden konuşur. 
• Sonuç: İki çip tek bir plastik kartta birleştirilir. Yazılımlar birbiriyle çelişmez. Maliyeti sadece birkaç sent olan bir plastik kart modifikasyonu ile milyonlarca liralık sayaç israfının önüne geçilirdi. 

• Teknik Kanıt: Eskişehir’deki eski sayaçlar zaten dijital, elektronik ve kartlı sayaçlardır. Yani bu cihazlar zaten veriyi dijital olarak işleme kabiliyetine sahiptir. Ortada mekanik, 50 yıllık, tamamen demir bir sistem yoktu ki "bunu internete bağlayamadık" denilsin. Cihazın tek eksiği "veriyi alma yöntemiydi". Giriş kapısını (kartı) akıllandırmak varken, evin tamamını (sayacı) yıkmak mühendislik rasyonalitesine aykırıdır.

• Uygulama Farkı: ASKİ, elindeki sayaç altyapısını koruyarak vatandaşlara NFC uyumlu yeni akıllı kartlar dağıtmıştır. Sadece kullanım ömrünü (10 yılını) doldurmuş, zaten mevzuat gereği değişmesi gereken eski sayaçları ücretsiz değiştirmiştir. Eskişehir gibi çalışan, sapasağlam sistemleri ve binlerce sayacı durduk yere çöpe atmamış, insanları yeni sayaç maliyetine zorlamamıştır.