2040 VİZYONU KAPSAMINDA TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI YENİ DÜNYA DÜZENİNE HAZIR MI?

Eskişehir Türk Ocağı’nın geleneksel Perşembe sohbetlerinde bu hafta Türk dünyasının geleceği ve küresel jeopolitika masaya yatırıldı. Önceki yıllarda Türkiye’nin Azerbaycan nezdinde Askerî Ataşeliğini yapan Emekli Tuğgeneral Dr. Yücel Karauz, konuklara “2040 Vizyonu Kapsamında Türk Devletleri Teşkilatı Yeni Dünya Düzenine Hazır mı?” başlıklı kapsamlı bir konferans verdi.

Dr. Yücel Karauz’un konuşmasında öne çıkan temel başlıklar ve stratejik tespitler şu şekilde sıralandı:

1. TARİHSEL KÖKLER VE KURUMSALLAŞMA SÜRECİ

Türk dünyasındaki bütünleşme idealinin kökleri, Mustafa Kemal Atatürk’ün 1921 yılında Azerbaycan sefareti açılırken dile getirdiği kardeşlik vurgusuna ve 1933’te Sovyetler Birliği’nin çözüleceğine yönelik stratejik öngörülerine dayanmaktadır. 1991 sonrası bağımsızlık sürecinde kurumsal altyapı eksiklikleri ve dış politikadaki tereddütler nedeniyle geciken bu süreç, üç temel evrede kurumsallaşmıştır:

• Tanışma Evresi (1992-2009): Devletlerin birbirini yeniden tanıdığı, dayanışma, ortaklık bilinci ve kültürel etkinlikler ekseninde ilerleyen dönem.

• Kurumsal Yapılanma Evresi (2009-2021): 2009 Nahçıvan Anlaşması ile temelleri atılan, 2019 Bakü Zirvesi’nde Özbekistan’ın tam üyeliğiyle genişleyen ve 2021 Şuşa Zaferi / İstanbul Bildirgesi ile "Türk Devletleri Teşkilatı" adını alarak güvenlik ve ekonomiye açılan yapı.

• Stratejik Eylem Planı Evresi: Nursultan Nazarbayev’in öncülüğündeki Türk Dünyası 2040 Vizyonu, 2022 Semerkant Zirvesi’nde KKTC’nin gözlemci üyeliği ve Ankara Zirvesi’nde belirlenen 40 farklı iş birliği alanını kapsayan somut yol haritaları.

2. DEĞİŞEN KÜRESEL SİSTEM VE GÜVENLİK MİMARİSİ

Küresel sistemin esnek ve çok kutuplu bir düzene evrilmesi; yapay zekâ, uzay teknolojileri ve siber egemenlik alanlarında devletüstü güce ulaşan teknoloji monopolistlerini sahneye çıkararak geleneksel sınır güvenliği algısını dönüştürmüştür. Bu süreçte Türkiye’nin savunma sanayiinde yerlilik oranını yüzde 95’in üzerine çıkarması, küresel İHA/SİHA pazarında lider konuma gelmesi ve sınır ötesi harekât kabiliyeti, teşkilatın güvenlik mimarisinde omurga işlevi görmektedir. Savunma sanayii akademisi, müşterek istihbarat mekanizmaları ve ortak polis gücü gibi adımlar bu gücün tüm teşkilata yayılmasına zemin hazırlamaktadır.

3. JEOSTRATEJİK KORİDORLAR VE YAPISAL ENGELLER

İbn Haldun’un coğrafya-kader ilişkisi perspektifinde Anadolu, Kafkaslar ve Türkistan kuşağı; Zengezur ve Orta Koridor projeleriyle küresel ticaret yollarının merkezindedir. Kazakistan ve Özbekistan’ın uranyum, Türkmenistan’ın doğalgaz potansiyeli ve Türkiye’nin toryum rezervleri; hammadde aktarımı yerine katma değerli teknoloji ve enerji güvenliğine dönüştürüldüğünde gerçek bir güç çarpanı yaratacaktır. Ancak üye ülkeler arasındaki hukukun üstünlüğü, Ar-Ge harcamaları, demografik dinamikler ve kişi başına düşen millî gelir dengesizlikleri gibi yapısal engellerin aşılması gerekmektedir.

4. GENİŞLEME DENGELERİ, RASYONEL DİPLOMASİ VE İÇ CEPHE

Teşkilatın kimlik ekseninden sapmadan büyümesi için Macaristan’ın gözlemci statüsü ve olası yeni katılım tartışmaları titizlikle yönetilmelidir. TDT’nin 2040 vizyonunu gerçekleştirebilmesi için üye devletlerin egemen ve üniter yapısına saygı duyulmalı, ilişkilerde mütekabiliyet ve rasyonel diplomasi esas alınmalıdır.

İç cephede ise farklı dini veya mezhepsel yaklaşımlar (örneğin İran menşeli siyasi Şiilik veya Selefi akımlar) üzerinden yürütülen dış kaynaklı ayrıştırıcı tartışmalara prim verilmemelidir. Ortak tarih, ortak dil, Türklük bilinci ve rasyonel devlet aklı etrafında kenetlenen iç cephe, dış manipülasyonlara karşı en güçlü kalkanı oluşturacaktır.

Katılımcıların yoğun ilgi gösterdiği ve soru-cevap bölümüyle zenginleşen program, Eskişehir Türk Ocağı Başkanı Prof. Dr. Nedim ÜNAL’ın Dr. Yücel Karauz’a şükran beratı takdim etmesiyle sona erdi.