Sömestir tatiliyle birlikte birçok evde başlayan "karne stresi", uzmanlara göre ebeveyn-çocuk iletişiminde kopuşlara ve çocukta kalıcı ruhsal yaralara yol açabiliyor. Çocuk ve Ergen Psikoloğu Buse Başakgil, özellikle ortaokul ve lise çağındaki gençlerde karne baskısının; özgüven kaybı, değersizlik duygusu ve hatta kendine zarar verme eğilimi yaratabileceği konusunda velileri uyarıyor.

Kıyaslama yapmayın, sevgiyi pazarlık konusu etmeyin

Psikolog Başakgil, ebeveynlerin sıklıkla düştüğü hataları ve çözüm yollarını şöyle sıralıyor:

• Kıyaslama Hatası: Çocuğu yaşıtlarıyla karşılaştırmak, onda "yetersizlik" duygusunu kalıcı hale getirir.

• Sevgiyi Geri Çekmeyin: Kötü not getiren çocuğa mesafeli ve soğuk davranmak, çocuğun ailesinden uzaklaşıp dış çevreye (yanlış arkadaşlıklar veya dijital bağımlılıklar) yönelmesine neden olur.

• Önce Olumluya Odaklanın: Karne değerlendirilirken önce iyi notlar takdir edilmeli, ardından düşük notların nedenleri yapıcı bir dille ele alınmalıdır.

Pahalı hediyeler mi, yoksa doğa gezisi mi?

Hediye konusunda "maddi değer" değil "sembolik anlam" vurgusu yapan Başakgil:

• Bilgisayar, telefon veya çok pahalı hediyeler yerine; kitaplar, boya kalemleri, müze ve sinema etkinliklerinin daha sağlıklı olduğunu belirtiyor.

• En büyük ödülün her zaman "içten bir takdir ve tatlı söz" olduğunun altını çiziyor.

Psikolog Buse Başakgil, karne değerlendirmelerinde yapılan en büyük hatanın kıyaslama olduğunu belirterek uyarılarda bulunuyor: “Çocuğunuzun karnesini başka çocukların karneleri ile kıyaslamayın. Yaşıtlarıyla karşılaştırmak, arkadaşlarının daha başarılı olduğunun vurgulanması ve başarısızlıkla suçlanmak; çocukta kaygı, yetersizlik, özgüven eksikliği ve değersizlik duygularına yol açar.”

Başakgil; Karne değerlendirilirken öncelikle olumlu yönlere odaklanılması, ardından çocuğun kendini ifades etmesine fırsat verilmesi gerektiğini vurguluyor. Suçlayıcı ve yargılayıcı bir dil yerine, başarısızlıkların nedenlerinin birlikte ve yapıcı bir şekilde ele alınmasını öneriyor. Sömestr tatili başarısız olunan dersler için kriz değil, telafi ve destek süreci olarak görülmeli.

Başarısızlığın geçici bir durum olduğunun altını çizen Psikolog Buse Başakgil, karnedeki notların çocuğun kişiliğinin bir parçası gibi görülmesinin ciddi riskler barındırdığını belirtiyor. ‘Sen tembelsin, yaramazsın, bu gidişle sınıfı geçemezsin’ gibi ifadeler çocuğun ‘Ben hiçbir işe yaramıyorum’ algısı geliştirmesine neden olur. Bu da kaygıyı artırır ve özgüveni zedeler.” Çocuk bir alanda başarısızsa bu durum, ilgi alanları ve destek ihtiyacı üzerinden değerlendirilmelidir.

KARNE BASKISI HAYATİ RİSKLER DOĞURABİLİR

Psikolog Başakgil, geçmiş yıllarda karne dönemlerinde yaşanan üzücü olayların yaşandığını hatırlatarak önemli bir uyarıda bulunuyor: “Kırık notlar; yoğun kaygı, cezalandırılma korkusu ve değersizlik duygusuyla birleştiğinde, çocuğu kendine zarar verici davranışlara hatta yaşamına son verme girişimlerine kadar sürükleyebilir” Karne ve sınav notlarının, çocukların değerini belirleyen bir ölçüt haline gelmesinin; geleceğe dair umutsuzluk, özgüven kaybı ve kendine saygının azalmasına yol açtığını belirtiyor.

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi, Çocuk ve Ergen Psikoloğu Buse Başakgil, karne döneminde ebeveynlerin sıklıkla düştüğü hataları ise şöyle sıralıyor:

• Kötü not nedeniyle çocuğun spor ve sosyal faaliyetlerini kısıtlamak
• Sürece değil yalnızca sonuca odaklanmak
• İlk olarak düşük notları gündeme getirmek
• Kötü not getirdi diye sevgiyi, ilgiyi ve şefkati geri çekmek, mesafeli ve soğuk davranmak

PAHALI KARNE HEDİYELERİNDEN KAÇININ

Karne hediyesi konusuna da değinen Başakgil, maddi ödüllerin doğru kullanılmadığında eğitsel sürece zarar verdiğini ifade ediyor. “Öncelik her zaman tatlı sözlerle takdir olmalı. Maddi ödülün değeri değil, sembolik anlamı önemlidir.” Özellikle ilkokul çağındaki çocuklar için kitaplar, boya kalemleri, basit oyuncaklar, doğa gezileri, müze ve sinema etkinliklerinin daha sağlıklı ödüller olduğunu belirtiyor. Bilgisayar, cep telefonu, çok pahalı hediyeler ya da evcil hayvan gibi seçeneklerin karne hediyesi olarak tercih edilmesi çok doğru olmayacaktır.