Bu bilgi notu, Türkiye’nin mevsimlik tarım başta olmak üzere riskli alanlarda çocuk işçiliğiyle mücadelede izlediği bütüncül (holistik) yaklaşımı ve hayata geçirdiği kurumsal mekanizmaları özetlemektedir.

Bütüncül Yaklaşım ve Kurumsal Yapı

Türkiye, çocuk işçiliğinin görüldüğü alanlarda yalnızca çocuğu sahadan çekmeyi değil, aynı zamanda aileyi desteklemeyi, işveren davranışlarını dönüştürmeyi, yaşam koşullarını iyileştirmeyi ve eğitim erişimini artırmayı hedefleyen kapsamlı bir model izlemektedir.

• Ortak Çalışma: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı İŞKUR ve SGK ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı birimleri bu mücadelede kapsayıcı bir modelle ortak çalışmalar yürütmektedir.

• Kritik Yapılar: Türkiye genelinde oluşturulan Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimleri, risk altındaki çocukları tespit eden, yönlendiren ve takip eden en kritik yapı taşlarıdır.

• Finansman: Mücadele; METİP fonları, AB kaynakları, ILO ve UNICEF projeleri gibi çoklu finansman kanallarından yararlanılarak yürütülmektedir.

Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ve Dijital İzleme (2024/5)

2024 yılında yürürlüğe giren “Mevsimlik Tarım İşçileri” konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik koordinasyonu güçlendirmiştir.

• Merkez–Yerel Bütünleşik Yapı: Genelge kapsamında, İŞKUR, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri, METİP koordinatörleri ve ilgili yerel aktörlerin katılımıyla sekiz ilde bölgesel çalıştaylar düzenlenmiştir.

• Kurumsal Zemin: 14 Şubat 2025’te Mevsimlik Tarım İşçiliği İzleme ve Değerlendirme Kurulu'nun ilk toplantısı yapılmıştır. Bu adımlar, karar alma süreçlerini hızlandırmış ve sahadaki uygulamayı kurumsal bir zemine taşımıştır.

• Dijital İzleme Kapasitesi (e-METİP): Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarının izlenmesi için geliştirilen e-METİP sistemi, çocuk işçiliği riskinin tüm sektörlerde takip edilmesine imkân tanıyacak şekilde genişletilmiştir. Bu sistem, risk altındaki çocukların anlık izlenmesi ve koruma tedbirlerinin hızla devreye alınmasını sağlıyor.

• Uluslararası Konum: Türkiye, İttifak 8.7 Küresel Ortaklığı kapsamında rehber ülke olarak konumlanmış ve çocuk işçiliğinin sona erdirilmesine yönelik ulusal yol haritasını belirleyen ülkeler arasında yer almıştır.

Tarımda Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi ve UNICEF İş birliği

Mücadele, sadece sahadan çekmeyi değil, kapsamlı sosyal destekleri de içermektedir.

• Mevsimlik Tarımda Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi Projesi: 1,5 milyar TL’yi aşan bütçesiyle bu yaklaşımın somut örneklerinden biri olmuştur. Proje bileşenleri şunlardır:

  • Binlerce çocuğun eğitime yönlendirilmesi, yaz kamplarına ve kültürel etkinliklere katılımının sağlanması.

  • Ailelere sosyal destekler sağlanması ve yaşam alanlarının (geçici yerleşimler) iyileştirilmesi.

  • Eğitim, kıyafet, kırtasiye, hijyen ve beslenme desteği sağlanması.

  • Tarlalarda seyyar tuvalet ve güvenlik önlemlerinin yaygınlaştırılması.

  • Tarım aracıları ve işverenlerin sertifikasyon süreçlerinin tamamlanması.

• UNICEF ile Yeni Proje: Uluslararası iş birliklerinin bir kaldıraç olarak kullanıldığı bu alanda, 5 Milyar TL’yi aşan bütçeli yeni bir proje 2 Haziran 2025 itibarıyla uygulanmaya başlamıştır.

  • Hedef: En az 5 bin çocuğa doğrudan erişim sağlamak.

  • Vizyon: Çocukların eğitim yoluyla güçlendirilmesi, tedarik zincirlerinde çocuk işçiliği risklerinin azaltılması ve Türkiye’nin BM İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri ile uyumlu politikalarının görünür kılınması.

Türkiye, sahaya ve verilere dayalı, dijital izleme mekanizmalarıyla güçlenen, politika–uygulama bütünlüğünü sağlayan ve uluslararası ortaklıklarla desteklenen bütüncül modeliyle çocuk işçiliğiyle mücadelede örnek bir ülke olma konumunu pekiştirmektedir.